Een naar buiten werkende algemene regel die voor iedereen geldt en is vastgesteld bij of krachtens de wet: dat is wat een algemeen verbindend voorschrift inhoudt. Je komt de term tegen in juridische teksten en nieuwsberichten, maar wat betekent het precies en waarom is het belangrijk? In dit artikel leggen we het uit op een manier die voor iedereen begrijpelijk is.
Wat maakt een regel een algemeen verbindend voorschrift?
Een algemeen verbindend voorschrift, ook wel afgekort als AVV, heeft een aantal vaste kenmerken. Ten eerste werkt het naar buiten: de regel geldt niet alleen binnen de overheid zelf, maar ook voor burgers, bedrijven en organisaties. Ten tweede is de regel algemeen: hij is niet gericht op één bepaalde persoon of situatie, maar op een brede groep of een bepaald type situatie. Ten derde is de regel verbindend: je bent er wettelijk aan gebonden en je moet je er in principe aan houden.
Een voorbeeld uit de praktijk: een wet die bepaalt dat je een helm moet dragen op een bouwplaats, is een algemeen verbindend voorschrift. Ze geldt voor iedereen die op een bouwplaats werkt, niet voor één specifiek bedrijf of één specifieke persoon.
Wie stelt een algemeen verbindend voorschrift vast?
In Nederland kunnen verschillende overheden een algemeen verbindend voorschrift vaststellen. Op rijksniveau doet de wetgever dit via formele wetten, maar ook via lagere regelgeving zoals algemene maatregelen van bestuur (AMvB’s) en ministeriële regelingen. Deze worden vastgesteld bij of krachtens een wet. Dat “krachtens” betekent dat een lagere regeling zijn grondslag ontleent aan een hogere wet. Zo mag een minister bepaalde regels uitwerken, maar alleen als de wet hem daarvoor de ruimte geeft.
Ook lagere overheden kunnen algemeen verbindende voorschriften vaststellen. Gemeenten doen dat via verordeningen, provincies via provinciale verordeningen en waterschappen via waterschapsverordeningen. Al deze regels hebben gemeen dat ze voor iedereen binnen hun bereik gelden.
Wat is het verschil met een besluit van algemene strekking?
Dit is een punt waar in de juridische praktijk veel discussie over bestaat. Naast het algemeen verbindend voorschrift bestaat er namelijk ook het zogeheten concretiserend besluit van algemene strekking, afgekort als CBAS. Het verschil is niet altijd op het eerste gezicht duidelijk, maar het maakt veel uit voor de rechtsbescherming van burgers.
Bij een AVV is de burgerlijke rechter bevoegd als je het er niet mee eens bent. Bij een CBAS kun je naar de bestuursrechter. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State hanteert hiervoor criteria, waaronder het zogeheten formele verknooptheidscriterium. Als een besluit van algemene strekking aan dat formele criterium voldoet, is er sprake van een AVV. Advocaten-generaal hebben in 2025 vuistregels opgesteld om dit onderscheid in de praktijk beter te kunnen maken.
Mag je bezwaar maken tegen een algemeen verbindend voorschrift?
Bezwaar maken bij de overheid of rechtstreeks beroep bij de bestuursrechter is bij een AVV in principe niet mogelijk. De wet sluit dit uitdrukkelijk uit. Dat staat in artikel 8:2 van de Algemene wet bestuursrecht. Dit is een bewuste keuze: als iedereen bezwaar zou kunnen maken tegen elke algemene regel, zou de rechtspraak vastlopen.
Toch sta je niet volledig met lege handen. Je kunt bij de burgerlijke rechter een vordering instellen als je vindt dat een algemeen verbindend voorschrift in strijd is met een hogere regel, zoals de Grondwet of een Europese verordening. In dat geval toetst de rechter of de regel rechtmatig is.
Zo herken je een algemeen verbindend voorschrift
Wil je weten of je te maken hebt met een AVV? Let dan op de volgende punten:
- De regel is vastgelegd in een wet, AMvB, ministeriële regeling of gemeentelijke verordening.
- De regel richt zich op een onbepaalde groep personen of een categorie van situaties, niet op één specifiek geval.
- De regel werkt naar buiten: hij bindt ook burgers en bedrijven, niet alleen de overheid zelf.
- De regel heeft een wettelijke grondslag: hij is vastgesteld bij of krachtens een wet.
- Er staat geen naam van een individu of bedrijf in: de regel is abstract en generiek geformuleerd.
Waarom is dit onderscheid relevant voor jou?
Als burger of ondernemer bepaalt het onderscheid tussen een AVV en andere besluiten welke weg je kunt bewandelen als je het ergens niet mee eens bent. Loop je aan tegen een gemeentelijke verordening die jouw bedrijf raakt? Dan is dat mogelijk een algemeen verbindend voorschrift en kun je niet zomaar bezwaar indienen bij de gemeente. Je moet dan de civiele route overwegen.
Weet je niet zeker met welk type regeling je te maken hebt, dan is het verstandig om juridisch advies in te winnen. Het onderscheid is namelijk bepalend voor welke rechter bevoegd is en welke termijnen gelden.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een wet en een algemeen verbindend voorschrift?
Een formele wet is altijd een algemeen verbindend voorschrift, maar niet elk algemeen verbindend voorschrift is een formele wet. AMvB’s, ministeriële regelingen en gemeentelijke verordeningen zijn ook algemeen verbindende voorschriften, maar ze staan juridisch gezien lager dan een wet van de Staten-Generaal.
Kan een gemeente ook een algemeen verbindend voorschrift vaststellen?
Ja, gemeenten kunnen algemeen verbindende voorschriften vaststellen in de vorm van gemeentelijke verordeningen. Deze gelden voor iedereen binnen de gemeentegrenzen en moeten passen binnen de grenzen van hogere wetgeving.
Waarom kan ik geen bezwaar maken bij de bestuursrechter tegen een AVV?
De Algemene wet bestuursrecht sluit dit rechtstreekse beroep uit, omdat algemeen verbindende voorschriften algemene regels zijn en geen besluiten gericht op een individu. Als je vindt dat zo’n regel onrechtmatig is, kun je wel naar de burgerlijke rechter stappen.
Wat betekent “naar buiten werkend” bij een algemeen verbindend voorschrift?
Een naar buiten werkende regel bindt niet alleen de overheid zelf, maar ook burgers, bedrijven en andere organisaties buiten de overheid. Interne instructies binnen een ministerie zijn géén algemeen verbindend voorschrift, omdat ze alleen voor ambtenaren gelden en niet voor de buitenwereld.
